Długotrwałe problemy finansowe mogą zmusić przedsiębiorcę do podjęcia radykalnych kroków – złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. Jak wynika z danych firmy MGBI, w 2024 roku polskie sądy ogłosiły 436 postanowień o upadłości firm, co oznacza wzrost o ponad 30% w porównaniu z 2022 rokiem.
Jeśli Twoja firma również boryka się z trudnościami finansowymi, warto poznać rodzaje upadłości oraz inne dostępne procedury, które mogą pomóc w uregulowaniu zobowiązań lub uratowaniu działalności.

Czym jest upadłość likwidacyjna?

Choć pojęcie „upadłość likwidacyjna” jest wciąż powszechnie używane, nie występuje już w obowiązującym prawie. Z dniem 1 stycznia 2016 r. weszło w życie Prawo restrukturyzacyjne, które rozdzieliło dotychczasowe postępowania na dwa odrębne tryby:

• upadłość – regulowaną przez Prawo upadłościowe,
• restrukturyzację – uregulowaną przez Prawo restrukturyzacyjne.

W praktyce, gdy mówimy dziś o „upadłości likwidacyjnej”, mamy na myśli postępowanie upadłościowe, którego celem jest sprzedaż majątku dłużnika (masy upadłościowej) i zaspokojenie wierzycieli w jak największym stopniu.
Najczęściej kończy się to zamknięciem przedsiębiorstwa i wykreśleniem go z rejestru.

Jak przebiega postępowanie upadłościowe?

1. Złożenie wniosku – przedsiębiorca lub wierzyciel składa wniosek o ogłoszenie upadłości do właściwego sądu.
2. Decyzja sądu – sąd może przyjąć wniosek i rozpocząć postępowanie albo go oddalić.
3. Powołanie syndyka – po ogłoszeniu upadłości sąd wyznacza syndyka, który przejmuje zarządzanie majątkiem dłużnika.
4. Wycena i sprzedaż majątku – syndyk dokonuje wyceny aktywów i sprzedaje je (np. poprzez aukcje).
5. Podział środków – uzyskane środki trafiają do wierzycieli zgodnie z zasadami prawa upadłościowego.

Masa upadłościowa może obejmować cały majątek przedsiębiorstwa lub jego część, a także prawa majątkowe, wierzytelności czy inne aktywa, które można spieniężyć.

Czym była upadłość układowa?

Do 2016 roku w polskim prawie istniały dwa rodzaje upadłości przedsiębiorstw:

• upadłość likwidacyjna,
• upadłość układowa.

Upadłość układowa miała na celu zawarcie porozumienia (układu) między dłużnikiem a wierzycielami. W ramach tego porozumienia strony mogły uzgodnić np. niższą kwotę zobowiązań, wydłużony okres spłaty lub inne warunki spłaty długu.
Firma, która przystępowała do układu, nie musiała kończyć działalności, o ile wierzyciele i sąd zaakceptowali plan naprawczy.

Czy upadłość układowa nadal istnieje?

Nie.
Po wejściu w życie Prawa restrukturyzacyjnego w 2016 roku dotychczasowa instytucja upadłości układowej została zastąpiona postępowaniami restrukturyzacyjnymi, które umożliwiają zawarcie układu bez konieczności ogłaszania upadłości.
Ich celem jest ratowanie przedsiębiorstwa, a nie jego likwidacja.

Jakie są rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych?

Prawo restrukturyzacyjne przewiduje cztery rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych, różniące się stopniem formalizacji, zakresem ochrony dłużnika i udziałem sądu.

1. Postępowanie o zatwierdzenie układu

To najprostsza i najszybsza forma restrukturyzacji, przeprowadzana w dużej mierze poza sądem.
Przedsiębiorca samodzielnie, przy wsparciu doradcy restrukturyzacyjnego, negocjuje warunki układu z wierzycielami, a następnie składa do sądu wniosek o jego zatwierdzenie.

Warunek: suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nie może przekroczyć 15% wszystkich wierzytelności.

2. Przyspieszone postępowanie układowe

Ten tryb jest bardziej sformalizowany i odbywa się z udziałem sądu.
Dłużnik zachowuje zarząd nad przedsiębiorstwem, ale jego swoboda jest ograniczona – np. nie może samodzielnie wypowiadać istotnych umów (jak najem czy dostawy).

Z tej procedury można skorzystać, jeśli wierzytelności sporne nie przekraczają 15% całości zobowiązań.
Celem jest szybkie zawarcie układu i uniknięcie upadłości.

3. Postępowanie układowe

Stosowane, gdy wierzytelności sporne przekraczają 15% sumy wszystkich wierzytelności.
Jest bardziej złożone i dłuższe od przyspieszonego postępowania układowego.
Ten tryb przeznaczony jest dla firm w trudniejszej sytuacji finansowej, ale nadal z realnymi szansami na naprawę działalności.

4. Postępowanie sanacyjne

To najbardziej rozbudowane i restrykcyjne postępowanie restrukturyzacyjne.
Nie obowiązuje tu limit wierzytelności spornych, a dłużnik traci zarząd nad przedsiębiorstwem – przejmuje go zarządca sanacyjny.

W zamian przedsiębiorca uzyskuje pełną ochronę przed egzekucją oraz możliwość zastosowania tzw. środków sanacyjnych, takich jak:

• redukcja zatrudnienia,
• odstąpienie od nierentownych umów bez konsekwencji,
• restrukturyzacja aktywów i zobowiązań.

To rozwiązanie dla firm w poważnym kryzysie, które jednak nadal mogą być uratowane.

Rodzaje upadłości przedsiębiorstw – FAQ

🔹 Czy przedsiębiorca może ogłosić upadłość konsumencką?

Tak, ale dopiero po zamknięciu działalności gospodarczej.
Dopiero wtedy może złożyć wniosek o upadłość konsumencką, która obejmuje również długi powstałe w czasie prowadzenia firmy.
Po zakończeniu postępowania sąd może zdecydować o oddłużeniu dłużnika.

🔹 Kiedy można ogłosić upadłość przedsiębiorstwa?

Najczęściej wtedy, gdy:

• firma nie jest w stanie regulować zobowiązań finansowych przez dłuższy czas (co najmniej 3 miesiące),
• niewypłacalność trwa dłużej niż 24 miesiące (w przypadku spółek),
• wystąpiły poważne nieprawidłowości finansowe lub nietrafione inwestycje.

🔹 Jakie są rodzaje upadłości przedsiębiorstw?

Do 2016 roku:

• upadłość likwidacyjna,
• upadłość układowa.

Obecnie (2025 r.):

• postępowanie upadłościowe (na podstawie Prawa upadłościowego),
• cztery rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych (na podstawie Prawa restrukturyzacyjnego).

🔹 Dla kogo przeznaczone jest postępowanie restrukturyzacyjne?

Dla przedsiębiorców, którzy:

• mają trudności finansowe,
• są zagrożeni niewypłacalnością,
• chcą uniknąć upadłości i utraty płynności.

W zależności od stopnia zadłużenia i liczby wierzycieli można dobrać odpowiedni tryb restrukturyzacji – od najprostszego (zatwierdzenie układu) po najbardziej zaawansowany (sanacja).

Podsumowanie

Dziś pojęcia upadłość likwidacyjna i układowa mają charakter historyczny.
Współczesny system prawny przewiduje jeden tryb postępowania upadłościowego oraz cztery ścieżki restrukturyzacyjne, które umożliwiają przedsiębiorcom uniknięcie likwidacji i uratowanie działalności.

Jeśli Twoja firma znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie zwlekaj z podjęciem działań.
Odpowiednio dobrane postępowanie restrukturyzacyjne może być skuteczną alternatywą dla upadłości i pozwolić na odbudowanie stabilności finansowej przedsiębiorstwa.